Skemman frá Gröf í Skaftártungu

Árið 1837 flutti til búskapar að Gröf í Skaftártungu Gísli Jónsson, fæddur á Geirlandi á Síðu árið 1810. Hann var athafnamaður mikill og réðist brátt í það stórvirki að flytja Grafarbæ neðan frá Grafargili og upp í hæðinabak við hann. Í byrjun dró hann að mikið grjót og hlóð veggi af list. Hann varð skammlífur, dó tæpra 38 ára 1848. Ekkja hans, Kristín Símonardóttir, giftist tveimur árum síðar mági sínum, Þorláki Jónssyni, er úti varð á Fjallabaksvegi syðri árið 1868. Leifar af bæ Gísla í Gröf, skemma og hlóðaeldhús, stóðu óröskuð fram um 1950.

Mig bar þar fyrst að garði sumarið 1952 og var vel fagnað af húsbændum, Jóhannesi Árnasyni (d.1958) og konu hans, Ólöfu Gísladóttur. Gamla skemman átti sitt aðdráttarafl og líka hennar hafði ég aldrei áður séð. Inni við horfði við herbergi þiljað breiðum borðum, bak við það lítil geymsla óþiljuð og þaðan fetaði ég upp stiga, upp á loft undir skarsúð gerðri úr breiðum borðum, bak við það lítil geymsla óþiljuð og þaðan fetaði ég upp stiga, upp á loft undir skarsúð gerðri úr breiðum borðum.

Allt bar því vitni að byggt var úr reka af hafi. Breitt geymsluþrep var aftur af norðurgafli og reft yfir og ofar reis bjór úr breiðum borðum. Þarna voru tilhöggnir sandsteinar felldir í hleðslu. Skemman var áður „horfin um með grænt torf“ og þakin hellu undir torfi, nú héldu asbestplötur vatninu úti.

Ólöf í Gröf sagði mér sögu skemmunnar.Hún sagði að Gísli afi hennar og Þorlákur afabróðir hefðu boðið inn í hana vildargestum sínum og veitt þeim brennivínstár og flísar af hráu hangikjöti. Þá voru læstar kistur við útveggi og á lofti.Húsið var Ólöfu kært. Helst hefði hún viljað að það fengi að standa óraskað í Gröf langt inn til framtíðar en óvíst um verndun og viðhald þegar til lengri tíma var litið. Mál réðust á þann veg að Ólöf gaf Skógasafni skemmuna til flutnings og varðveislu í Skógum.

Ég flutti hana að Skógum árið 1983 og ári síðar hófst endurbyggingin. Skemmunni var valinn staður suðaustur frá íbúðarhúsi frá Holti á Síðu. Við reis sá vandi að byggja húsið svo að ekki þyrfti að vinna að viðhaldi á fárra ára fresti. Hér voru því steyptir veggir sem huldust af viðarklæðningu og svo hlaðið utan að. Innri hluti húss var hlaðinn úr hraungrjóti úr Álftarveri og hver steinn styrktur að baki með steypu. Sandsteinar frá Gröf voru lagðir í hleðslu á gaflþrepi. Járn þakið torfi var lagt á þak.

til baka