Byggðasafnið í Skógum á sér nú rúmlega hálfrar aldar sögu, en það var formlega stofnað árið 1949. Á þeim tíma var safnið í kjallaraherbergi í Héraðskólanum í Skógum. Það var opnað til sýningar 1. desember sama ár. Frumkvöðull að stofnun safnsins er safnstjórinn Þórður Tómasson og hefur hann átt veg og vanda af velferð safnsins allt frá upphafi til dagsins í dag.
Fyrstu árin lagði honum lið þáverandi skólastjóri Héraðskólans í Skógum, Magnús Gíslason, en hann var áhugamaður um þjóðfræði. Safnið er í eigu Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Skólastjórar Héraðsskólans í Skógum studdu við bakið á safninu meðan til vannst.

Fyrstu árin var komið upp sýningum á munum safnsins í kennslustofum skólans á sumrin í samvinnu við sumarhótelið í Skógum. Fljótlega varð þó ljóst að safninu var ekki sniðinn stakkur eftir vexti því það óx ört. Barnið óx en brókin ekki.
Árið 1952 fékk safnið að gjöf áttæringinn Pétursey frá Jón Halldórssyni kaupmanni í Suður-Vík. Varð þá brýnt að koma safninu í eigið húsnæði.
Því fór svo að árið 1955 var reist myndarlegt safnhús sem rúmaði Pétursey og gott betur. Þar var ekki látið staðar numið þar sem Þórður Tómason hélt ótrauður áfram að viða að sér fleiri munum og fljótlega fór enn að þrengja að.
Með byggingu safnhússins hófst uppbygging á gömlum bæjarhúsum á safnsvæðinu. Árið 1968 var fyrsta húsið flutt að Skógum og endurreist þar.

Var það skemma frá Varmahlíð undir Eyjafjöllum sem langafi Þórðar byggði á bæ sínum um 1840.
Fljótlega komu svo skarsúðarbaðstofa, hlóðaeldhús, stofa og búr. Þessi voru þó aðeins fyrstu húsin af mörgum og enn er að bætast við. Nú síðast kirkja og skólahús. Allt voru þetta hús sem voru flutt úr Rangárþingi og Vestur- Skaftafellssýslu og endurbyggð í Skógum.

Árið 1990 var svo ákveðið að reisa viðbyggingu við safnhúsið svo að safnið fengi notið sín sem skyldi. Áraskipið Pétursey var flutt í húsið og stendur þar með rá og reiða. Með tilkomu þessa húss jókst rými verulega og varð þá fyrst gerlegt að skipta safninu niður í deildir, það er sjósóknardeild, landbúnaðardeild og svo framvegis. Einnig var stofnað skjalasafn fyrir Rangárvalla- sýslu og Vestur-Skaftafellssýslu í kjallara nýja hússins.
Árið 2002, þann 20. júlí, var opnað samgöngusafn í miklu sýningarhúsi sem reist var á safnsvæðinu. Þetta er safn samgöngu- og tækniminja, auk sýningardeildar um þátt hestsins í ferðum og flutningum og um ferjuflutninga. Markús Jónsson, söðlasmiður í Borgareyrum (d. 1888), á sérstakt sýningarrými. Veitingasala og verslun er hér innan veggja.
Safnið hefur tekið að sér rekstur skólabygginga í Skógum eftir að framhaldsskólinn var lagður niður. Hefur Sverrir Magnússon, fyrrverandi skólastjóri Skógaskóla um mörg ár, tekið við sem framkvæmdastjóri safnsins.

til baka